Εισαγωγή

Η πρόσφατη δολοφονία κρατουμένου στο Γενικό Κατάστημα Κράτησης Δομοκού δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για:

• Την αποτελεσματικότητα των μέτρων ασφαλείας

• Την ευθύνη σωφρονιστικών υπαλλήλων

• Την ποινική μεταχείριση κρατουμένων που φέρουν όπλα

• Την αστική ευθύνη του Ελληνικού Δημοσίου

Το περιστατικό αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή έλαβε χώρα σε φυλακή «υψίστης ασφαλείας», όπου το κράτος έχει αυξημένη υποχρέωση πρόληψης κινδύνων.

I. Τι είναι Φυλακή Υψίστης Ασφαλείας;

Νομικός Ορισμός

Φυλακή υψίστης ασφαλείας είναι σωφρονιστικό κατάστημα στο οποίο κρατούνται άτομα υψηλής επικινδυνότητας και εφαρμόζονται:

• Αυστηρός έλεγχος πρόσβασης

• Διαβαθμισμένη επιτήρηση

• Συνεχής καταγραφή κινήσεων

• Ενισχυμένα τεχνολογικά μέσα

• Περιορισμένη συναναστροφή

Η ύπαρξη πυροβόλου όπλου σε τέτοιο περιβάλλον συνιστά ένδειξη σοβαρής παραβίασης πρωτοκόλλων.

II. Ανάλυση Λαθών Ασφαλείας

1. Ανεπαρκής έλεγχος εισαγωγής αντικειμένων

Η είσοδος όπλου σε φυλακή μπορεί να προκύψει από:

• Πλημμελή σωματικό έλεγχο

• Ελλιπή τεχνολογικό έλεγχο

• Παράνομη διαμεσολάβηση τρίτου

• Διαφθορά προσωπικού

2. Παραβίαση ελεγχόμενων χώρων

Η παρουσία κρατουμένων σε διοικητικό χώρο (π.χ. γραφείο αρχιφύλακα) εγείρει ερωτήματα για:

• Τήρηση πρωτοκόλλων

• Επαρκή επιτήρηση

• Αριθμό παρόντων υπαλλήλων

3. Ελλιπής επιτήρηση υψηλού ρίσκου κρατουμένων

Οι κρατούμενοι βαριάς εγκληματικότητας πρέπει να:

• Αξιολογούνται διαρκώς

• Παρακολουθούνται αυξημένα

• Μην συνυπάρχουν χωρίς έλεγχο

4. Καθυστέρηση αντίδρασης

Σε περιβάλλον υψίστης ασφαλείας η επέμβαση πρέπει να είναι άμεση. Η θανατηφόρα κατάληξη δείχνει πιθανή καθυστέρηση.

III. Ποινική Ευθύνη Δημοσίων Υπαλλήλων

Οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι θεωρούνται δημόσιοι λειτουργοί.

1. Παράβαση Καθήκοντος (Άρθρο 259 ΠΚ)

Στοιχειοθετείται όταν υπάλληλος παραβιάζει υπηρεσιακό καθήκον με πρόθεση.

2. Ανθρωποκτονία από Αμέλεια (Άρθρο 302 ΠΚ)

Εξετάζεται εάν η πλημμελής τήρηση μέτρων ασφαλείας συνέβαλε αιτιωδώς στον θάνατο.

3. Ενδεχόμενη Συνέργεια

Αν υπάρξει γνώση και ανοχή παράνομης εισαγωγής όπλου, η ευθύνη μπορεί να αναβαθμιστεί σε κακούργημα.

IV. Διοικητική Ευθύνη

Πέραν της ποινικής διαδικασίας, ενεργοποιούνται:

• Ένορκη Διοικητική Εξέταση

• Θέση σε διαθεσιμότητα

• Απόταξη

• Πειθαρχικές κυρώσεις

V. Ποινική Ευθύνη Κρατουμένων

Η κατοχή όπλου εντός φυλακής συνιστά:

• Παράνομη οπλοκατοχή

• Επιβαρυντική περίσταση

• Πιθανή στοιχειοθέτηση εγκληματικής οργάνωσης

Εφόσον υπάρχει πρόθεση:
→ Ανθρωποκτονία από πρόθεση (κακούργημα)

Εφόσον προβάλλεται άμυνα:
→ Εξετάζεται η αναλογικότητα.

VI. Αστική Ευθύνη του Δημοσίου

Το Δημόσιο υπέχει ευθύνη όταν:

• Υπάρχει παράνομη πράξη ή παράλειψη οργάνου

• Υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος

• Προκλήθηκε ζημία

Η οικογένεια του θύματος μπορεί να διεκδικήσει:

• Ψυχική οδύνη

• Ηθική βλάβη

• Χρηματική ικανοποίηση

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η υπόθεση δύναται να τεθεί ενώπιον του Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε περίπτωση παραβίασης του δικαιώματος στη ζωή.

VII. Ερωτήσεις & Απαντήσεις (20 Αναλυτικά Νομικά Σημεία)

1. Τι σημαίνει φυλακή υψίστης ασφαλείας;

Σημαίνει αυξημένο καθεστώς ελέγχου και επιτήρησης για κρατουμένους υψηλού κινδύνου.

2. Πώς μπορεί να εισέλθει όπλο σε τέτοια φυλακή;

Μέσω πλημμελούς ελέγχου, διαφθοράς ή οργανωμένης εγκληματικής δράσης.

3. Υπάρχει ποινική ευθύνη υπαλλήλων;

Ναι, αν αποδειχθεί δόλος ή βαριά αμέλεια.

4. Πότε στοιχειοθετείται παράβαση καθήκοντος;

Όταν παραβιάζεται υπηρεσιακή υποχρέωση με πρόθεση.

5. Πότε υπάρχει ανθρωποκτονία από αμέλεια;

Όταν η παράλειψη μέτρων ασφαλείας συνδέεται άμεσα με τον θάνατο.

6. Τι είναι αιτιώδης σύνδεσμος;

Η νομική σχέση αιτίας–αποτελέσματος μεταξύ πράξης και ζημίας.

7. Μπορεί το Δημόσιο να αποζημιώσει;

Ναι, μέσω αγωγής αποζημίωσης στα διοικητικά δικαστήρια.

8. Διαφορά διοικητικής και ποινικής ευθύνης;

Η πρώτη αφορά πειθαρχία, η δεύτερη ποινή φυλάκισης ή κάθειρξης.

9. Ποιος διενεργεί ΕΔΕ;

Η αρμόδια διοικητική αρχή του Υπουργείου.

10. Η οπλοκατοχή στη φυλακή είναι κακούργημα;

Συνήθως ναι, ιδίως όταν συνδέεται με ανθρωποκτονία.

11. Τι γίνεται αν υπάρξει άμυνα;

Εξετάζεται αν υπήρξε άμεσος και άδικος κίνδυνος.

12. Τι είναι υπέρβαση άμυνας;

Όταν η αντίδραση είναι δυσανάλογη προς την επίθεση.

13. Πώς αποδεικνύεται βαριά αμέλεια;

Μέσω παράβασης βασικών και στοιχειωδών κανόνων επιμέλειας.

14. Υπάρχει αντικειμενική ευθύνη Δημοσίου;

Όχι απόλυτη, απαιτείται παράνομη πράξη ή παράλειψη.

15. Πότε προσφεύγει κανείς στο ΕΔΔΑ;

Μετά την εξάντληση εσωτερικών ένδικων μέσων.

16. Ποιο είναι το βάρος απόδειξης;

Το φέρει ο ενάγων ή η κατηγορούσα αρχή.

17. Πόσο διαρκεί η διαδικασία;

Από 1 έως 5 έτη ανάλογα με τη βαρύτητα.

18. Ποιος δικαιούται αποζημίωση;

Οι συγγενείς πρώτου βαθμού.

19. Μπορεί να στοιχειοθετηθεί εγκληματική οργάνωση;

Ναι, αν αποδειχθεί οργανωμένη δράση.

20. Ποιες μεταρρυθμίσεις απαιτούνται;

Αναβάθμιση ελέγχων, τεχνολογίας και πειθαρχικής εποπτείας.

Συμπέρασμα

Η δολοφονία κρατουμένου στο Γενικό Κατάστημα Κράτησης Δομοκού δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό αλλά κρίσιμο νομικό γεγονός με ποινικές, διοικητικές και αστικές διαστάσεις.

Το κράτος οφείλει όχι μόνο να στερεί την ελευθερία, αλλά και να προστατεύει τη ζωή.

Νομική Υποστήριξη

OPTIMA JUSTITIA – Γρηγόριος Ι. Γιαννούλης
Δικηγορικό γραφείο σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Λάρισα
 
Τηλ: 6986655907 – 6940854458
Email: giannoulislaw@gmail.com

Εξειδίκευση σε:

• Ποινικό Δίκαιο

• Ευθύνη Δημοσίου

• Αγωγές αποζημίωσης

• Πειθαρχικό Δίκαιο Δημοσίων Υπαλλήλων